شبکه‌ های اجتماعی (Social Media) متمرکز vs غیرمتمرکز؛ بهترین‌های 2025 کدام‌اند؟

اگر بخواهیم خیلی ساده و بدون کلمات قلمبه‌سلمبه حرف بزنیم، شبکه‌ های اجتماعی (Social Media) در حقیقت نسخه دیجیتال همان دورهمی‌های قدیمی در میدان شهر، قهوه‌خانه‌ها یا میهمانی‌های خانوادگی است. در گذشته برای باخبر شدن از احوال دوستتان باید به دیدنش می‌رفتید یا منتظر نامه‌اش می‌ماندید، اما امروز شبکه‌ های اجتماعی (Social Media) این مرزها را برداشته‌اند. بر اساس تعاریف استاندارد در حوزه تکنولوژی، شبکه اجتماعی به پلتفرم‌هایی گفته می‌شود که به کاربران اجازه می‌دهند محتوا تولید کنند، آن را به اشتراک بگذارند و با دیگران تعامل داشته باشند. این یعنی شما دیگر فقط مصرف‌کننده نیستید؛ شما خودتان یک رسانه هستید.

نقطه قوت و جادوی اصلی شبکه‌های اجتماعی در “تعامل” نهفته است. بر خلاف تلویزیون یا روزنامه که یک‌طرفه هستند، در اینجا شما می‌توانید پاسخ دهید، نقد کنید و گروه‌هایی با علایق مشترک بسازید. از فیسبوک و اینستاگرام گرفته تا لینکدین، هر کدام گوشه‌ای از نیازهای ارتباطی ما را پوشش می‌دهند. اما موضوع به همین‌جا ختم نمی‌شود. طبق مطالعاتی که در دانشگاه آکسفورد انجام شده، این پلتفرم‌ها به قدری با ساختار عصبی و پاداش‌دهی مغز ما گره خورده‌اند که دیگر صرفاً یک ابزار نیستند، بلکه بخشی از هویت اجتماعی ما در قرن ۲۱ محسوب می‌شوند.

در جدول زیر، یک مقایسه سریع و کاربردی از مهم‌ترین پلتفرم‌های اجتماعی در سال ۲۰۲۵ ارائه شده است تا بتوانید تنها با یک نگاه، میزان محبوبیت، نوع ساختار و جایگاه هر شبکه اجتماعی را بهتر درک کنید.

قدرت جوامع خصوصی: تلگرام، واتساپ و ردیت

یکی از بزرگترین ترندهای سال 2025، کوچ کاربران از فضاهای عمومی به سمت فضاهای خصوصی تر و جوامع متمرکز است که اصطلاحاً به آن “دارک سوشال” (Dark Social) می گویند. در این میان، تلگرام فراتر از یک پیام رسان عمل می کند و با قابلیت هایی مثل کانال ها، گروه های بزرگ و ربات های پیشرفته، عملاً یک شبکه اجتماعی کامل است. برای کاربران ایرانی، تلگرام همچنان یکی از اصلی ترین منابع دریافت محتوا و اخبار است. امنیت بالا، سرعت و فضای ابری نامحدود تلگرام باعث شده تا کسب و کارها از آن برای مدیریت مشتریان، برگزاری دوره های آموزشی و فروش مستقیم استفاده کنند. داشتن یک کانال تلگرام قوی می تواند دارایی ارزشمندی برای هر برندی باشد.

واتساپ نیز با معرفی قابلیت کانال ها (Channels) و کامیونیتی ها، سعی کرده وارد بازی شبکه های اجتماعی شود. اگرچه امکانات آن به پای تلگرام نمی رسد، اما ضریب نفوذ واتساپ غیرقابل انکار است. تقریباً روی گوشی هر کسی واتساپ نصب شده است و این یعنی دسترسی مستقیم به خصوصی ترین فضای کاربر. استفاده از واتساپ بیزینس برای پشتیبانی مشتری و ارسال پیشنهادات ویژه، یکی از موثرترین روش های بازاریابی در سال 2025 است. بازاریابی در واتساپ باید با احتیاط و احترام به حریم خصوصی انجام شود، زیرا کاربران نسبت به پیام های تبلیغاتی در فضای شخصی خود بسیار حساس هستند.

اما اگر به دنبال جوامع تخصصی و بحث های عمیق هستید، ردیت (Reddit) گنجینه پنهان اینترنت است. ردیت مجموعه ای از هزاران انجمن (Subreddit) است که هر کدام روی موضوع خاصی تمرکز دارند. در ردیت، تبلیغات مستقیم به شدت نهی می شود و کاربران به دنبال پاسخ های واقعی و تجربیات صادقانه هستند. بر اساس مطالعات جامعه شناسی دیجیتال، اعتماد کاربران به نظراتی که در ردیت خوانده می شود، بسیار بالاتر از تبلیغات اینفلوئنسرها در اینستاگرام است. فعالیت در ردیت نیازمند صبر و ارائه ارزش واقعی است، اما اگر بتوانید اعتماد یک ساب ردیت را جلب کنید، وفادارترین مشتریان را خواهید داشت.

در نهایت، دیسکورد (Discord) را نباید فراموش کرد که اگرچه ابتدا برای گیمرها ساخته شد، اما اکنون میزبان جوامع مختلفی از جمله علاقه مندان به هوش مصنوعی، ارزهای دیجیتال و هنر است. دیسکورد امکان چت صوتی، تصویری و متنی را در یک محیط ساختاریافته فراهم می کند. ایجاد یک سرور دیسکورد اختصاصی برای برندتان می تواند سطحی از تعامل و وفاداری را ایجاد کند که در هیچ شبکه اجتماعی دیگری ممکن نیست. این فضاها به شما اجازه می دهند تا صدای مشتریان خود را مستقیماً بشنوید و محصولاتتان را بر اساس نیاز واقعی آن ها بهبود دهید.

پنیر مجانی فقط توی تله موشه!

تا حالا فکر کرده‌اید ابزارهای رایگان و شبکه‌ های اجتماعی (Social Media) محبوب چگونه هزینه‌های میلیاردی خود را تأمین می‌کنند؟ حقیقت این است که در بسیاری از این فضاها، شما کاربر نیستید؛ شما محصول هستید. داده‌های شما، علایقتان، حتی زمانی که صرف تماشای یک عکس می‌کنید، فروخته می‌شود و همین چرخه پول‌ساز، پایه اقتصادی این پلتفرم‌هاست.

اما آیا راه دیگری هم وجود دارد؟ راهی که در آن شما صاحب خانه باشید، نه یک مستاجر که همه حرکاتش رصد می‌شود؟

حالا که فهمیدیم ریشه این پلتفرم‌ها چیست، وقت آن است که به پرسشی حیاتی‌تر پاسخ دهیم: تفاوت اصلی بین غول‌های بزرگ متمرکز و نسل جدید پلتفرم‌های آزاد در چیست؟

در ادامه، دقیقاً به این موضوع می‌پردازیم و جنگ جذاب شبکه‌ های اجتماعی متمرکز و غیرمتمرکز را کالبدشکافی می‌کنیم تا ببینیم کدام یک برای آینده دیجیتال شما انتخاب بهتری است.

شبکه‌ های اجتماعی (Social Media) متمرکز در برابر غیرمتمرکز

آیا تا به حال احساس کرده‌اید که در شبکه‌ های اجتماعی (Social Media) مهمان نیستید، بلکه زندانی هستید؟ فضایی شبیه خانه‌ای شیشه‌ای؛ جایی که صاحبخانه نه‌تنها تمام حرکات شما را زیر نظر دارد، بلکه تصمیم می‌گیرد چه چیزهایی ببینید، صدای چه کسانی به شما برسد و حرف‌هایتان به گوش چه افرادی برسد.

این تجربه برای بسیاری از کاربران اینترنت در سال‌های اخیر آشناست. ما عادت کرده‌ایم روزمان را با اسکرول کردن اینستاگرام یا توییتر (X) شروع کنیم و بی‌آنکه متوجه باشیم، اجازه دهیم الگوریتم‌ها حال و هوای فکری‌مان را شکل دهند. اما سؤال اساسی این است: آیا این تنها شکل ممکن تعامل آنلاین است؟

در سال‌های اخیر، دنیای فناوری شاهد یک رویارویی جدی بوده است؛ نبردی میان غول‌های سنتی شبکه‌ های اجتماعی متمرکز و پلتفرم‌های نسل جدید غیرمتمرکز.

• از یک سو، پلتفرم‌های آشنا با سرورها، داده‌ها و قوانین تحت کنترل یک شرکت واحد قرار دارند.
• از سوی دیگر، پلتفرم‌های غیرمتمرکز وعده آزادی بیشتر، مالکیت واقعی داده‌ها و مقاومت در برابر سانسور می‌دهند.

اما آیا وب۳ اجتماعی واقعاً آینده اینترنت است یا فقط یک موج هیجان و تبلیغات است؟

در این مقاله، به جای تعریف‌های تئوریک، به سؤال اصلی می‌پردازیم: آیا مهاجرت به پلتفرم‌هایی مثل Mastodon، Farcaster یا Lens ارزشمند است؟

گزارش‌های معتبر، از جمله Pew Research Center، نشان می‌دهند نگرانی کاربران درباره حریم خصوصی، کنترل داده‌ها و نقش الگوریتم‌ها به بالاترین سطح رسیده است. دانستن مزایا و محدودیت‌های هر دو جهان—چه متمرکز و چه غیرمتمرکز—به شما کمک می‌کند نه به عنوان «محصول»، بلکه به عنوان یک کاربر هوشمند و انتخاب‌گر در فضای دیجیتال عمل کنید.

در ادامه، با نگاهی واقع‌بینانه بررسی می‌کنیم که آیا زمان خداحافظی با فیسبوک و اینستاگرام فرا رسیده است، یا هنوز شبکه‌ های اجتماعی متمرکز حرف‌هایی برای گفتن دارند.

امپراتوری‌های شیشه‌ای: واقعیت پشت پرده شبکه‌ های اجتماعی متمرکز

بیایید با واقعیتی که همه ما درگیر آن هستیم شروع کنیم. وقتی وارد فیسبوک، اینستاگرام، تیک‌تاک یا توییتر می‌شوید، در واقع وارد یک باغ محصور (Walled Garden) شده‌اید. در این مدل، یک شرکت واحد قدرت مطلق را در دست دارد. آن‌ها قوانین را می‌نویسند، داور هستند و تصمیم می‌گیرند چه کسی بازی کند. مهم‌ترین ویژگی و شاید بزرگ‌ترین نقطه ضعف این سیستم، تمرکز قدرت است. تمام داده‌های شما، از عکس‌هایی که لایک می‌کنید تا مدت زمانی که روی یک ویدیو مکث می‌کنید، در سرورهای مرکزی ذخیره می‌شود و سوخت اصلی موتورهای تبلیغاتی این شرکت‌هاست.

اما مشکل فقط تبلیغات نیست. مسئله اصلی الگوریتم‌های غیر شفاف است. آیا تا به حال فکر کرده‌اید چرا محتوای خاصی را می‌بینید؟ مطالعات دانشگاه استنفورد نشان می‌دهد الگوریتم‌های شبکه‌های اجتماعی (Social Media) طوری طراحی شده‌اند که تعامل کاربر را به هر قیمتی به حداکثر برسانند، حتی اگر به قیمت تحریک احساسات منفی یا قطبی‌سازی جامعه باشد. این الگوریتم‌ها با شناسایی نقاط ضعف روانشناختی ما، محتوایی را نشان می‌دهند که ما را بیشتر در برنامه نگه دارد. در مدل متمرکز، شما مشتری نیستید؛ بلکه توجه شما محصولی است که به تبلیغ‌دهندگان فروخته می‌شود. اینجاست که مفهوم اقتصاد توجه شکل می‌گیرد و کاربر کمترین کنترل را روی چیزی که مصرف می‌کند دارد.

خطر دیگر، نقطه شکست واحد (Single Point of Failure) است. وقتی سرورهای یک شرکت مرکزی مثل متا دچار اختلال می‌شوند، میلیون‌ها کسب‌وکار و ارتباط شخصی در سراسر جهان قطع می‌شود. علاوه بر این، سیاست‌های تعدیل محتوا در این پلتفرم‌ها اغلب سلیقه‌ای و مبهم است. یک روز ممکن است حساب کاربری شما بدون هیچ توضیحی مسدود شود و چون شما مالک واقعی حساب خود نیستید، دستتان به جایی بند نیست. این امنیت دیجیتال شما را تهدید می‌کند. در واقع، در پلتفرم‌های متمرکز، شما اجاره‌نشین هستید، نه صاحب خانه.

شبکه اجتماعی (Social Media) غیرمتمرکز دقیقاً چیست؟

حالا بیایید به سمت دیگر ماجرا نگاه کنیم. تصور کنید دنیایی را که در آن هیچ مارک زاکربرگ یا ایلان ماسکی وجود ندارد که بتواند با زدن یک دکمه، کل اینترنت را تغییر دهد. شبکه اجتماعی غیرمتمرکز یا Decentralized Social Media بر پایه همین ایده شکل گرفته است. این شبکه‌ها روی بلاک‌چین یا پروتکل‌های باز (Open Protocols) اجرا می‌شوند، نه روی سرورهای یک شرکت خاص.

بهترین راه برای درک این موضوع، مقایسه آن با ایمیل است. شما می‌توانید از جیمیل استفاده کنید و به دوستتان که یاهو دارد ایمیل بزنید. هیچ کس نمی‌تواند مانع ارتباط شما شود و اگر از جیمیل خسته شدید، می‌توانید به سرویس دیگری بروید و همچنان با همان افراد در ارتباط باشید. این یعنی تعامل‌پذیری (Interoperability).

در دنیای وب۳ اجتماعی، مفهومی به نام فدیورس (Fediverse) وجود دارد. فدیورس ترکیبی از کلمات “Federation” و “Universe” است. در این ساختار، هزاران سرور کوچک که توسط افراد یا سازمان‌های مختلف اداره می‌شوند، به هم متصل هستند. شما می‌توانید در یکی از این سرورها ثبت‌نام کنید و با کاربران سرورهای دیگر صحبت کنید. اگر مدیر سرور شما قوانین را تغییر داد که دوست نداشتید، می‌توانید چمدان دیجیتال خود را ببندید و به سرور دیگری بروید، بدون اینکه دوستان یا فالوورهای خود را از دست بدهید. این آزادی عمل، هسته اصلی مزایای شبکه غیرمتمرکز است.

یک نکته کلیدی دیگر در اینجا مقاومت در برابر سانسور است. از آنجا که هیچ نقطه مرکزی برای کنترل وجود ندارد، هیچ دولت یا سازمانی نمی‌تواند کل شبکه را خاموش کند. تحقیقات بنیاد مرزهای الکترونیکی (EFF) نشان می‌دهد که معماری غیرمتمرکز، تاب‌آوری اینترنت را در برابر محدودیت‌های دسترسی به شدت افزایش می‌دهد. البته این آزادی مطلق نیست و هر سرور (Instance) قوانین خودش را دارد، اما تفاوت اینجاست که قدرت توزیع شده و انتخاب با کاربر است. آیا ترجیح می‌دهید در شهری زندگی کنید که یک شهردار دیکتاتور دارد یا در مجموعه‌ای از روستاها که می‌توانید آزادانه بین آن‌ها جا به جا شوید؟

مقایسه فنی و کاربردی: کدام یک برنده میدان است؟

برای اینکه بتوانیم تصمیم بگیریم کدام نوع شبکه برای ما مناسب‌تر است، باید نگاهی دقیق به تفاوت‌های ساختاری آن‌ها بیندازیم. بحث فقط بر سر تکنولوژی نیست، بلکه بر سر فلسفه استفاده از اینترنت است. یکی از بزرگترین چالش‌های شبکه‌های متمرکز، انحصار داده است. شما نمی‌توانید فالوورهای اینستاگرام خود را بردارید و به توییتر ببرید. اما در پروتکل‌های غیرمتمرکز، هویت شما متعلق به خودتان است. این ویژگی که به آن هویت مستقل (Self-Sovereign Identity) می‌گویند، به شما اجازه می‌دهد که گراف اجتماعی (Social Graph) خود را حفظ کنید.

در ادامه جدولی را مشاهده می‌کنید که تفاوت‌های کلیدی این دو مدل را خلاصه می‌کند. این مقایسه به شما کمک می‌کند تا ببینید در ازای راحتی استفاده از پلتفرم‌های متمرکز، چه چیزهایی را از دست می‌دهید و در مقابل، پلتفرم‌های غیرمتمرکز چه هزینه‌ای (از نظر یادگیری) برای شما دارند.

بهترین شبکه‌های اجتماعی غیرمتمرکز که همین امروز باید بشناسید

اگر تصمیم گرفته‌اید حداقل یک پای خود را از دنیای شبکه‌های اجتماعی (Social Media) متمرکز بیرون بکشید، خبر خوب این است که دیگر با پروژه‌های خام و آزمایشی طرف نیستیم. امروز چند شبکه اجتماعی غیرمتمرکز به بلوغی رسیده‌اند که هم فعال‌اند، هم جامعه کاربری واقعی دارند و هم استفاده از آن‌ها نیازمند دانش فنی پیچیده نیست.

در ادامه، ۴ مورد از بهترین و کاربردی‌ترین پلتفرم‌های غیرمتمرکز را بررسی می‌کنیم؛ پلتفرم‌هایی که توانسته‌اند بین فلسفه تمرکززدایی و تجربه کاربری قابل قبول تعادل ایجاد کنند.

• ماستودون (Mastodon): ماستودون را می‌توان بالغ‌ترین و جاافتاده‌ترین گزینه در دنیای وب۳ اجتماعی دانست. این پلتفرم شبیه توییتر عمل می‌کند اما بر پایه پروتکل ActivityPub ساخته شده است. خبری از الگوریتم‌های دستکاری‌کننده نیست و محتوا به صورت زمان‌بندی شده (Chronological) نمایش داده می‌شود. ساختار ماستودون فدرالی است؛ یعنی از مجموعه‌ای از سرورهای مستقل (Instance) تشکیل شده که هرکدام قوانین و جامعه خاص خود را دارند. شما عضو یک سرور می‌شوید اما می‌توانید با کل شبکه تعامل داشته باشید. ماستودون برای گفت‌وگوهای واقعی، بحث‌های تخصصی و ارتباط انسانی عمیق بسیار مناسب‌تر از شبکه‌های الگوریتم‌محور است.
• Lens Protocol: این مورد در واقع یک شبکه اجتماعی واحد نیست، بلکه یک پروتکل اجتماعی محسوب می‌شود. روی Lens اپلیکیشن‌های مختلفی ساخته می‌شوند و هویت، فالوورها و محتوای شما به کیف پول دیجیتال شما متصل است؛ نه به یک شرکت خاص. در این ساختار، کاربر مالک واقعی داده‌های خود است. اگر یک اپلیکیشن را ترک کنید، تمام دارایی اجتماعی شما باقی می‌ماند. این ویژگی، Lens را به گزینه‌ای ایده‌آل برای فعالان کریپتو و سازندگان محتوا تبدیل کرده است. امنیت داده‌ها در این پروتکل اولویت اول است.
• Farcaster: این شبکه تلاش می‌کند بهترین تجربه مشابه توییتر (ایکس) را با حداقل تمرکزگرایی ارائه دهد. Farcaster بر هویت غیرمتمرکز تمرکز دارد اما در عین حال رابط کاربری بسیار ساده و آشنایی را در اختیار کاربران می‌گذارد. برخلاف بسیاری از پروژه‌های پیچیده، این پلتفرم سختی‌های فنی را تا حد ممکن از دید کاربر پنهان کرده است. به همین دلیل در میان توسعه‌دهندگان و کاربران حرفه‌ای محبوبیت زیادی پیدا کرده و رشد سریعی را تجربه می‌کند. اگر به دنبال تجربه‌ای نزدیک به شبکه‌های اجتماعی (Social Media) رایج اما با کنترل بیشتر روی هویت هستید، این انتخاب هوشمندانه‌ای است.
• Mirror: پلتفرم Mirror بیشتر از آنکه یک شبکه اجتماعی کلاسیک باشد، یک فضای انتشار محتوا و وبلاگ‌نویسی غیرمتمرکز است. تمرکز اصلی آن روی نویسندگان، روزنامه‌نگاران و تولیدکنندگان محتوای عمیق است. در Mirror، محتوا می‌تواند به NFT تبدیل شود و مدل‌های درآمدزایی مستقیمی برای نویسنده وجود دارد. اگرچه تعامل اجتماعی آن به گستردگی ماستودون نیست، اما برای برندینگ شخصی و نوشتن حرفه‌ای در فضای شبکه اجتماعی غیرمتمرکز گزینه‌ای بسیار قدرتمند محسوب می‌شود.

جدول مقایسه شبکه‌های اجتماعی غیرمتمرکز

جمع‌بندی کوتاه و کاربردی: انتخاب بین این گزینه‌ها بستگی به هدف شما دارد. اگر جایگزین واقعی برای تجربه‌ای شبیه به توییتر می‌خواهید، به سراغ Mastodon یا Farcaster بروید. اگر مالکیت مطلق داده‌ها و آینده وب۳ اجتماعی برایتان اولویت است، Lens Protocol را بررسی کنید. در نهایت، اگر تمرکز شما بر نوشتن طولانی و درآمدزایی از محتواست، Mirror بهترین بستر برای شروع است. آیا آماده‌اید تا اولین حساب غیرمتمرکز خود را بسازید؟

آیا آینده واقعاً غیرمتمرکز است؟ چالش‌ها و مسیر پیش رو

با تمام این اوصاف، چرا هنوز همه ما در اینستاگرام و توییتر هستیم؟ پاسخ در یک مفهوم اقتصادی به نام “اثر شبکه” (Network Effect) نهفته است. ارزش یک شبکه اجتماعی به تعداد کاربرانی است که در آن حضور دارند. شما جایی می‌روید که دوستانتان آنجا هستند. پلتفرم‌های غیرمتمرکز با مشکل “مرغ و تخم مرغ” روبرو هستند: کاربران نمی‌آیند چون دوستانشان آنجا نیستند، و دوستانشان نمی‌آیند چون کاربران آنجا نیستند. شکستن این حلقه بسیار دشوار است.

علاوه بر این، مسئله تجربه کاربری (UX) هنوز حل نشده است. مدیریت کلیدهای خصوصی در Nostr یا انتخاب سرور در Mastodon برای مادربزرگ شما یا یک کاربر معمولی که فقط می‌خواهد عکس گربه ببیند، دشوار است. تا زمانی که استفاده از وب۳ اجتماعی به اندازه باز کردن واتس‌اپ ساده نشود، پذیرش عمومی رخ نخواهد داد. گزارش‌های سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OECD) نشان می‌دهد که سواد دیجیتال در سطح جهانی هنوز برای پذیرش ابزارهای پیچیده حریم خصوصی محور آماده نیست.

اما آینده روشن است. با افزایش آگاهی مردم نسبت به سوءاستفاده از داده‌ها و خستگی از تبلیغات بی‌پایان، مهاجرت آرام آرام شروع شده است. توسعه‌دهندگان در حال ساخت رابط‌های کاربری زیباتر و ساده‌تر هستند. شاید آینده، ترکیبی (Hybrid) باشد؛ جایی که شما از یک اپلیکیشن ساده استفاده می‌کنید، اما زیرساخت آن غیرمتمرکز است و خودتان متوجه پیچیدگی‌های فنی آن نمی‌شوید. این همان تکاملی است که اینترنت به آن نیاز دارد تا دوباره به فضایی برای مردم تبدیل شود، نه برای شرکت‌ها.

نتیجه‌گیری و قدم بعدی شما

دنیای شبکه‌های اجتماعی (Social Media) در حال تغییر است و ماندن در گذشته می‌تواند به معنای از دست دادن کنترل بر زندگی دیجیتالتان باشد. در حالی که پلتفرم‌های متمرکز راحتی و جمعیت زیاد را ارائه می‌دهند، پلتفرم‌های غیرمتمرکز آزادی و مالکیت را به ارمغان می‌آورند. لازم نیست همین امروز همه حساب‌های قدیمی خود را پاک کنید. تغییر یک شبه اتفاق نمی‌افتد و نباید خودتان را از حلقه دوستانتان جدا کنید. اما نادیده گرفتن این موج جدید هم عاقلانه نیست.

بهترین کاری که همین الان می‌توانید انجام دهید این است که یک “بیمه‌نامه دیجیتال” برای خودتان ایجاد کنید. پیشنهاد من این است:

• یکی از پلتفرم‌های غیرمتمرکز (ترجیحاً Farcaster یا Lens Protocol که رابط کاربری ساده‌تری دارند) را نصب کنید.
• یک حساب کاربری بسازید و فقط هفته‌ای ۱۰ دقیقه در آن وقت بگذارید.
• سعی کنید نام کاربری همیشگی خود را آنجا رزرو کنید.
• موضوعات مورد علاقه‌تان را جستجو کنید و ببینید فضای گفتگو آنجا چقدر متفاوت و آرام‌تر است.

با این کار، اگر روزی اکانت اینستاگرام یا توییتر شما بدون دلیل بسته شد یا سیاست‌های آن‌ها غیرقابل تحمل شد، شما یک خانه امن و آماده دارید که کلیدش فقط در جیب خودتان است.